منحنی بازده (Yield Curve)، یکی از ابزارهای مهم برای بررسی رابطه میان نرخ بهره، سررسید اوراق بدهی و انتظارات سرمایهگذاران است.
این نمودار نشان داده، که اوراق بدهی مشابه با سررسیدهای مختلف، چه میزان بازدهی در بازار دارند. شکل نمودار میتواند درباره دیدگاه بازار نسبت به تورم، رشد اقتصادی و مسیر احتمالی سیاست پولی اطلاعاتی ارائه کند.
برای درک بهتر تحلیل فاندامنتال فارکس، کافی است وضعیت اوراق خزانهداری آمریکا در 14 July 2026 را بررسی کنیم. طبق دادههای رسمی، بازده اوراق 3 ماهه 3.84%، 2 ساله 4.18%، 10 ساله 4.58% و 30 ساله 5.08% بوده است.
در نتیجه، اختلاف بازده اوراق 10 ساله و 2 ساله حدود “40 basis points” و فاصله اوراق 10 ساله و 3 ماهه حدود “74 basis points” بوده است.
اهمیت منحنی بازده، به بازار اوراق محدود نیست. معاملهگران فارکس نیز از این شاخص برای بررسی انتظارات مربوط به نرخ بهره و مقایسه شرایط اقتصادی کشورها استفاده میکنند.
تغییر اختلاف بازده میان 2 اقتصاد میتواند روی جذابیت نسبی ارزها و جفتارزهایی مانند EUR/USD تأثیر بگذارد. در کنار این موارد، تغییرات بازده واقعی برای تحلیل داراییهایی مانند طلا و سهام نیز اهمیت دارد.
افزایش/کاهش بازده میتواند هزینه فرصت نگهداری برخی داراییها و شرایط تأمین مالی را تغییر دهد. بنابراین شناخت ساختار منحنی، نحوه محاسبه اسپرد و مفهوم حالتهای مختلف آن، برای درک بهتر شرایط بازار اهمیت دارد.
برای شناخت بهتر رفتار بازار، باید انواع منحنی بازده را از یکدیگر تفکیک کرد. مهمترین ساختارها شامل منحنی عادی، شیبدار، صاف، نزولی یا معکوس و برآمده هستند.
| نوع منحنی | شکل کلی | برداشت رایج |
| عادی | صعودی | بازده بلندمدت بیشتر از کوتاهمدت |
| شیبدار | صعودی با فاصله زیاد | تغییر قابل توجه انتظارات رشد یا تورم |
| صاف | اختلاف کم | عدمقطعیت یا دوره انتقال |
| نزولی / معکوس | نزولی | بازده کوتاهمدت بیشتر از بلندمدت |
| برآمده | بازده بیشتر در بخش میانی | فشار بیشتر در سررسیدهای میانمدت |
منحنی بازده نزولی (معکوس) زمانی شکل گرفته، که بازده اوراق کوتاهمدت از اوراق بلندمدت بیشتر شود. در این شرایط، نمودار از سمت سررسیدهای کوتاه به سمت سررسیدهای بلند حرکت نزولی دارد.
این وضعیت از آن جهت مورد توجه اقتصاددانان (معاملهگران) قرار گرفته، که میتواند نشاندهنده تغییر انتظارات بازار نسبت به مسیر آینده نرخ بهره باشد. برای مثال، بازار ممکن است انتظار داشته باشد نرخهای کوتاهمدت فعلی در آینده کاهش پیدا کنند.
با این حال، نباید از مشاهده یک منحنی نزولی نتیجه گرفت که رکود در زمان مشخصی رخ خواهد داد. منحنی بازده نزولی یک شاخص هشداردهنده است، نه یک زمانسنج دقیق برای رکود.
بنابراین بهتر است معاملهگران در کنار بررسی این شاخص، مدیریت ریسک، تعیین حد ضرر و کنترل حجم معاملات را نیز در نظر بگیرند.
شیب منحنی بازده به اختلاف بازده میان سررسیدهای مختلف اشاره دارد. هرچه فاصله میان نرخهای کوتاهمدت/بلندمدت بیشتر شود، شیب نمودار نیز بیشتر میشود.
یکی از روشهای رایج برای بررسی شیب، مقایسه بازده اوراق 10 ساله و 2 ساله است. این اختلاف از طریق کمکردن بازده 2 ساله از بازده 10 ساله محاسبه میشود.
اگر بازده 10 ساله بیشتر باشد، اسپرد مثبت خواهد بود و بخش مورد بررسی منحنی حالت صعودی دارد. اگر بازده کوتاهمدت از بازده بلندمدت بیشتر شود، اسپرد منفی شده و با یک ساختار نزولی یا معکوس روبهرو هستیم.
در بررسی شیب منحنی، فقط مقدار اختلاف مهم نیست. بلکه باید مشخص شود کدام سررسید حرکت کرده است. برای مثال، کاهش بازده اوراق کوتاهمدت و ثابتماندن بازده بلندمدت با افزایش بازده بلندمدت و ثابتماندن نرخ کوتاهمدت، از نظر اقتصادی یکسان نیست.

چند عامل اصلی در تغییر شکل و شیب منحنی نقش دارند.
🔹تغییرات آن، میتواند انتظارات نرخ بهره و اختلاف بازده میان کشورها را تغییر داد و در نتیجه روی جذابیت نسبی ارزها و جفتارزها اثر بگذارد.
🔹در منحنی بازده نزولی، بازده اوراق کوتاهمدت بیشتر از بازده اوراق بلندمدت است.
🔹در منحنی بازده نزولی، بازده اوراق کوتاهمدت بیشتر از بازده اوراق بلندمدت است.